این اطراف چه خبر است؟ خب حرفهای زیادی دارم برای گفتن. اهل این هم نیستم که خفه خون بگیریم و هیچی هم نگم. می گم، ‏خدا رو شکر کسی هم نیست که سانسور کند.‏

اول بذاریم با خسرو شکیبایی شروع کنیم. خدای من، نمی فهمم، واقعاً نمی فهمم که چطور یک جامعه می تواند فردی را این چنین ‏نابود کند. صفحه هات روزنامه ها را که باز می کنید چشمتان به یادبودها می افتد. به یادبودهای آقای شکیبایی. همه می گویند چه ‏بی خبر رفت، چقدر یک دفعه رفت. به نظرم این حرفها صادقانه نیست. این حرفها بیشتر شبیه دور کردن خود از گناه است. ‏آخرین تصویری که از خسرو شکیبایی دارم، معرفی ای است که اول فیلمهای جشنوارة فجر سال گذشته (۱۳۸۶) انجام می داد. و ‏این تصویر چه بود؟ مرد درب داغان و شکسته و وصله پینه ای زده ای به نام خسرو شکیبایی عصا به دست می آمد وسط ‏تصویر با بیانی افتضاح بهار بیست و ششم (شاید هم بیست و پنجم) سینمای ایران را تبریک می گفت. به قدری مسخره بود که در ‏سینمای منتقدان مطبوعات، که مثلاً باید آدمهای با شخصیت و اهل قلم حضور داشته باشند تقلید صدای او را می کردند. چطور ‏می شد ندید که او مریض است؟ چطور می شد ندید که این مرد از پا افتاده است؟ چطور می شد ندید زمانه و جامعه با او چه کرده ‏است؟ که حالا بعد از شش هفت ماه یک دفعه خبر فوتش همه جا پخش می شود، می گویم خبر کوتاه بود و یا چقدر زود رفت؟
من فیلم هامون را نمی فهمم، درکش نمی کنم، اما بازی دیوانه وار و یک نفس شکیبایی را نمی توانم فراموش کنم؛ فریاد، زجر ‏کشیدن ــ بازی روان و خوبش. او حسن نیت خودش را نشان سینما و تئاتر داد ــ خدا رو شکر تاریخ هنر هم همیشه آدمای دلپاکش ‏را عزیز می شمارد. اما بحث اینجاست که او می توانست پتانسیل بیشتری از خودش نشان دهد. می توانست در نقشهایی بهتر ‏بازی هایی بهتر از خودش نشان دهد. بخواهم می توانم تا صبح این بحث را ادامه دهم، ولی بگذاریم روح این مرد در آرامش باشد.‏
آقای خسرو شکیبایی خدا شما را مورد آمرزش خودش قرار دهد. می توانستیم با شما مهربان تر باشیم و بیشتر از حضورتان لذت ‏ببریم...‏
روحتان آرام.‏

توی یکی از پستها نوشتم که بالاخره به یکی از آرزوهایم کوچکم رسیدم: چارلی بران در روزنامة کارگزاران به چاپ رسید. به ‏مدت سه هفته و آن هم هر روز. اما نگفتم آدم وقتی چیزی را آرزو می کند باید بسیار مواظب باشد، چون ممکن است به آرزویش ‏برسد و اتفاق بدی برایش بیفتد. کرکرة چارلی بران به علت نامشخص برای بنده و مشخص برای اهالی روزنامة کارگزارن پایین ‏کشیده شد. من چندین عامل را نتیجة این اتفاق می دانم. ‏
اگر سرسری بگیریم ماجرا را می گویم با اسم من و به نسبت با خودم مشکل داشتند! (چقدر مسخره!)‏
اگر کمی جدی تر شویم می توانیم بگویم مخاطب پس زده و ارتباط نگرفته. چیزی که من تا امروز در جریانش هستم این است: ‏خود بچه های روزنامه (به گفته خودشان) می گفتند این چیز لوس چیه، مسخره است و خنده دار نیست. به نسبت هم مردم همین ‏حرف را می زنند. یکی به دفتر روزنامه پیامک داده بود که این چارلی بران ترویج بی حجابی در جامعه است! من حق می دهم. ‏به مردمی که "اخراجی" های مسعود ده نمکی پر فروش ترین فیلم تاریخشان است، طنز مورد علاقه شان برره و کمدین مورد ‏علاقه شان جواد رضویان است، عمیقاً حق می دهم. و از آن بدتر به مردمی که تیراژ کتابشان از دو هزارتا تجاوز نمی کند و ‏روزنامه هایشان تا دویست سیصد هزارتا بیشتر نمی رسد (خدای من چه می گویم! بعضی از روزنامه ها که پنجاه هزارتا هم ‏نیستند) و از همه و همه بدتر فرهنگ شفاهی و مکتوب تا اعماق وجودشان ریشه دوانده است بیشتر از این انتظار نیست. اما ‏بحثی برای خودم وجود داشت: باید از یک جایی شروع کرد، می شد این فرهنگ را جا انداخت. اما نمی دانم، نمی دانم چرا وقتی ‏می خواهی در راه خدا هم به قول دوستان روشنفکر "فرهنگ سازی" بکنی، دوستان خودی هم برایت چاقو می کشند، چه برسه به ‏غریبه ها. و درک نمی کنم چطور کاری که در طول پنجاه سال ۳۵۰ میلیون مخاطب در جهان داشته است و در بیشتر از ۷۵ ‏کشور و ۲۵۰۰ روزنامة معتبر جهان به چاپ می رسیده و هیچ خطری برای جامعه و سیاست و فرد نداشت، این طور یک دفعه ‏از صفحة روزنامه ای حذف شود ـ گویی هیچ گاه وجود نداشته است.‏
یک حدس دیگر این است که از طرف مراجع نظارت بر روزنامه ها تهدید شده باشند و یا خود سردبیر روزنامه ترسیده است. ‏چون تصویر یکی از آن چیزهایی است که می شود به خاطرش خون به پا کرد. و به انواع و اقسام بی احترامی ها نسبتش داد.‏
این هفته آنقدر از نظر روحی در وضعیت بدی بودم که اعصاب نداشتم پایم را بگذارم روزنامه و از آن بدتر کسی جواب تلفن مرا ‏هم نمی دهد ـ شاید هم من بد موقع تماس می گیرم. بالاخره یک روز مشخص می شود داستان از چه قرار بوده است و امیدوارم ‏هیچ کدام از حدسها نباشد.‏
دو مورد دیگر دربارة این مسائله: اول از همه که یک کار تجربه نیاز به عمل دارد و در عمل همه چیز مشخص می شود. من ‏تازه می خواستم برای هفتة چهارم یک کار تازه انجام دهم که به هیچ جا نرسید. گاهی اوقات "فقط خدا می داند" و بهتر است خود ‏خدا تصمیم بگیرد. دو اینکه می خواهم واقعاً از مهدی یزدانی خرم که این فرصت کوچک را در اختیارم قرار داشت تشکر کنم. ‏فکر می کنم او به سهم خودش کارش را انجام داد، هر چند می توانست این سهمش را تبدیل به یک سهام جاودان و بزرگ بکند. ‏شاید وقتی دیگر این اتفاق بیفتد. اما این باعث نمی شود که از او تشکر نکنم.‏

خدایا، این هفته در آشغال دانی بودم، در آشغال دانی زندگی ام و هنوز هم این حضور کم و بیش ادامه دارد.‏
یادم می آد قبلاً به هر کجا که می رفتم به تنها چیزی که نمی دادم فضای فیزیکی و جو فکر حاکم بر آنجا بود! (چه اشتباهی) چند ‏وقتی است که حساس تر شدم. به جایی که در آن غذا می خورم، به غذایی که می خورم، به جایی که برای تماشای تئاتر می روم ‏و یا به خانه یا دفتر کار هر کسی که می روم. خیلی حساس تر شده ام و دقیق تر. تا قبل از این پایم به دانشگاه هنر و معماری سر ‏خیابان فلسطین باز شده بود، اما دقت نکرده بودم، دقت نکرده بودم آنجا شبیه یک قفس است که اسمش را گذاشته اند دانشگاه هنر. ‏گویی هر چیزی که با هنر نسبت دارد محکوم به نابودی است و این دانشگاه هم دست کمی ندارد. بیشتر با خودم فکر کردم، یاد ‏دانشگاه سینما تئاتر افتادم، آنجا هم یک قفس است. یاد دانشگاه هنرهای زیبا افتادم، آنجا...آنجا فضا کمی بازتر است، اما قفس ‏دیگری است.‏
و این دانشگاه آزاد عزیز چه؟ شهریة سرسام آور، امکانات در حد توالت عمومی پشت تئاتر شهر. و وای بر این پایان نامه ها. ‏دربارة تئاتر می گویم! دربارة بقیه چیزها نمی دانم. خیلی اتفاقی در این هفته دو کار دیدم. یکی که آنقدر فاجعه بود که شروع نشده ‏رفتم پی کارم. دومی ــ خدای من. ما سال ۸۲ نمایشنامة باغ وحش شیشه ای را در سالن سمندریان دانشکدة هنرهای زیبا اجرا ‏کردیم. تا قبل از دیدن باغ وحش شیشه ای که امروز به عنوان پایان نامه به پاچة تماشگرها رفت، فکر می کردم باغ وحشی که ما ‏اجرا کردیم چه و چه و چه کم داشت و می توانست چه و چه و چه باشد. و وای بر این دنیا. بذارید نگویم ما! چون من در آن ‏گروه نقش پاورقی را داشتم و هنوز هم دارم. اما می گویم بچه ها. خب چطور می شود شما پایان نامه اجرا کنید و در کمال خجالت ‏یک تحلیل، یک میزانسن، یک راهنمایی در بازی بلد نباشید؟ نمی دانم، این را باید از اساتید محترمتان پرسید که نسلتان را بی ‏سواد بار می آورند. و یک چیز دیگر: نداشتن یک عشق، عشق به تئاتر. ‏
و جالب اینجاست که بدانید کار سال ۸۲ از این نمایشنامه، حاصل زحمت آدمهایی بود که هیچ کدامشان به جز کارگردان کار، تعلقی ‏به دانشگاه تهران نداشتند. نه آنجا درس می خواندند و نه بعدها درس خواندند.‏
دیگر دلم نمی خواهد ادامه دهم. فقط وقتی که وضعیت تئاتر و هنر در کشور برای بزرگترها این است، باید گفت وای به حال ‏شاگردها.‏

خدایا امشب زیاد حرف زدم و هنوز حرفهایم تمام نشده است. اما فکر می کنم لازم باشه تمامش کنم. حداقل برای حالا تمامش کنم تا ‏بعد.‏

تا بعد...‏

29 تیر 1387

نظر خوانندگان: